Base64 คืออะไร ทำงานยังไง และทำไมถึงไม่ใช่ Encryption
Base64 คือการ Encoding(การแปลงรูปแบบของข้อมูล) ที่เปลี่ยนข้อมูลที่เป็น Binary ให้อยู่ในรูปแบบของ Text เพื่อให้เราสามารถรับส่งข้อมูลได้โดยไม่เกิด Error ระหว่างทาง เราเจอ Base64 กันแทบทุกวันทั้งในไฟล์แนบอีเมล รูปภาพที่ฝังอยู่ใน HTML ไปจนถึง JWT แต่สิ่งที่หลายคนเข้าใจผิดคือคิดว่า Base64 เป็นการเข้ารหัสเพื่อเก็บความลับ ในบทความนี้เราจะมาดูกันว่า Base64 ทำงานยังไง และทำไมถึงไม่ใช่ Encryption
ทำไมต้องมี Base64
ข้อมูลที่เรารับส่งกันไม่จำเป็นต้องเป็นข้อความที่อ่านได้เสมอไป หลายครั้งเราต้องส่งไฟล์อย่างรูปภาพ MP3 MP4 หรือ PDF ซึ่งข้อมูลเหล่านี้เป็น Binary และเมื่อระบบนำ Binary ไปตีความเป็นข้อความก็จะกลายเป็น อักขระพิเศษ ปนอยู่กับข้อความที่อ่านได้
เมื่อข้อมูลที่ส่งมีทั้งข้อความและอักขระพิเศษปนกันก็อาจทำให้เกิดปัญหาระหว่างทาง เช่น
- ระบบ ตีความข้อมูลผิด
- เกิด Syntax Error จากอักขระพิเศษ
ดังนั้นการรับส่งข้อมูลส่วนใหญ่จึงแปลง Binary ให้กลายเป็นข้อความที่อ่านได้ก่อน และ Encoding ที่นิยมใช้กันมากที่สุดก็คือ Base64
Base64 คืออะไร
Base64 คือการ Encoding ซึ่งหมายถึงการแปลงรูปแบบของข้อมูล ในกรณีของการรับส่งข้อมูล เราต้องการแปลงข้อมูลให้อยู่ในรูปแบบที่เป็น Text ไม่ว่าข้อมูลต้นทางจะเป็น Binary หรือเป็น Text อยู่แล้วก็ตาม ถ้าเป็นข้อความที่อ่านได้อยู่แล้ว ผลลัพธ์ก็จะยังเป็นอักขระที่อ่านได้เหมือนเดิมเพียงแต่อ่านไม่รู้เรื่อง
ตัวอย่างเช่นคำว่า Hello เมื่อผ่าน Base64 Encode จะได้ผลลัพธ์เป็น SGVsbG8= และถ้าต้องการถอดกลับเราก็นำ SGVsbG8= ไปผ่าน Base64 Decode ก็จะได้คำว่า Hello กลับมา ซึ่งถอดกลับได้ทันทีโดย__ไม่ต้องมีกุญแจ__
Encoding ≠ Encryption
Encoding เป็นแค่การแปลงรูปแบบของข้อมูล ซึ่งมีอยู่หลาย Algorithm และไม่สามารถนำมาใช้เก็บความลับได้ เพราะไม่ได้ช่วยในเรื่องของ Confidentiality(การรักษาความลับ) เลย
- ถ้าต้องการเก็บข้อมูลที่เป็นความลับ ต้องใช้ Encryption
- ถ้าแค่ต้องการเปลี่ยนรูปแบบข้อมูลเพื่อป้องกัน Error จากการตีความอักขระพิเศษ จึงใช้ Encoding
Base64 ทำงานยังไง
Base64 จะแบ่งข้อมูลออกเป็นกลุ่มละ 6 บิต จากเดิมที่ข้อมูล 1 ไบต์มี 8 บิต เราจะแตกออกเป็นกลุ่มย่อยกลุ่มละ 6 บิตแทน
ตัวเลข 6 บิตมีค่าต่ำสุดคือ 0 (000000) และค่าสูงสุดคือ 63 (111111) รวมทั้งหมด 64 ค่า Base64 จึงมีอักขระที่ใช้ทั้งหมด 64 ตัว นั่นเอง
ตัวอย่างการ Encode คำว่า Man
ลองมาดูขั้นตอนการ Encode ทีละขั้น โดยใช้ Input เป็นคำว่า Man
- แปลงแต่ละตัวอักษรเป็น ASCII Code คือ
M= 77,a= 97 และn= 110 - แปลง ASCII Code เป็น Binary ตัวละ 8 บิต เช่น
M(77) =01001101จะได้ทั้งหมด 24 บิตM a n 01001101 01100001 01101110 - นำทุกบิตมาเรียงต่อกันแล้วแบ่งใหม่เป็นบล็อกละ 6 บิต บล็อกแรกคือ
010011ส่วนบล็อกที่ 2 คือ01ที่เหลือจากMต่อด้วย0110ซึ่งเป็นบิตแรกของaแล้วไล่ไปทีละ 6 บิตแบบนี้จนครบ010011 010110 000101 101110 - แปลงแต่ละบล็อกกลับเป็นตัวเลข จะได้
19225และ46 - นำตัวเลขไปเทียบกับ ตาราง Base64 (Base64 Alphabet) ซึ่งแบ่งเป็น 4 กลุ่ม
A–Zคือ 0–25a–zคือ 26–510–9คือ 52–61- อักขระพิเศษมีแค่ 2 ตัวคือ
+และ/เป็นรหัส 62 และ 63
- ผลลัพธ์ที่ได้คือ
TWFuหรือTWFu
Base64 จะแปลงข้อมูล 3 ไบต์ (3 อักขระ) ให้เป็น 4 ตัวอักษรเสมอ
เครื่องหมาย = มีไว้ทำอะไร
บางครั้งเราจะเห็นเครื่องหมาย = อยู่ท้ายผลลัพธ์ของ Base64 เช่น SGVsbG8= ทั้งที่ = ไม่ได้อยู่ในตาราง Base64 (รหัส 0–63) เลย และ = จะอยู่ท้ายสุดเสมอ เครื่องหมาย = ตัวนี้คือ Padding ที่เอาไว้เติมให้ครบ
จากหัวข้อที่แล้ว Input 3 อักขระจะได้ผลลัพธ์ 4 ตัว แต่ถ้า Input ไม่ถึง 3 อักขระ Base64 ก็ยังต้องมีผลลัพธ์ครบ 4 บล็อก (บล็อกละ 6 บิต) เสมอ ส่วนที่ขาดจึงต้องเติมด้วย Padding เช่น
Mมีข้อมูลแค่ 8 บิต บล็อกแรกคือ010011ส่วนบล็อกที่ 2 มีแค่01จึงเติม0ต่อท้ายจนครบ 6 บิต ได้TและQส่วนบล็อกที่ 3 และ 4 ไม่มีข้อมูลเลยจึงเติม=ได้ผลลัพธ์เป็นTQ==Maมีข้อมูล 3 บล็อกคือTWEและเติม=ในบล็อกที่ 4 ได้ผลลัพธ์เป็นTWE=Manมีครบ 3 อักขระพอดี จึงได้TWFuโดยไม่มี=
M 010011 010000 -> TQ==
Ma 010011 010110 000100 -> TWE=
Man 010011 010110 000101 101110 -> TWFu
ดังนั้นผลลัพธ์ของ Base64 จึงมีอยู่ 3 รูปแบบคือ ไม่มี = ต่อท้าย มี = 1 ตัว และมี = 2 ตัว
ลอง Encode และ Decode ด้วยตัวเอง
วิธีที่ง่ายที่สุดคือใช้ Terminal บน Mac หรือ Linux โดยใช้คำสั่ง echo แล้ว Pipe ไปยังคำสั่ง base64 และถ้าต้องการ Decode ก็แค่เพิ่ม --decode เข้าไป
$ echo -n "Hello" | base64
SGVsbG8=
$ echo -n "SGVsbG8=" | base64 --decode
Hello
ส่วนใน JavaScript เราใช้ฟังก์ชัน btoa() ในการ Encode และ atob() ในการ Decode กลับเป็นข้อความเดิม
const encoded = btoa("Hello");
// "SGVsbG8="
const decoded = atob(encoded);
// "Hello"
ข้อควรระวัง ถ้าเราใส่ภาษาไทยเข้าไปใน btoa() เช่นคำว่า สวัสดี จะเกิด Error ทันที
btoa("สวัสดี");
// ✗ InvalidCharacterError
btoa() ใช้แปลงข้อความที่เป็น ASCII หรือ Binary ให้เป็น Base64 แต่ภาษาไทยเป็น Unicode ซึ่งต้องเก็บหลายภาษาไว้ในชุดเดียวกัน จึงใช้มากกว่า 8 บิตต่อตัวอักษร เราจึงต้องใช้ TextEncoder แปลงข้อความให้เป็นข้อมูลแบบ 8 บิต (UTF-8) ก่อน แล้วจึงนำไป Encode ด้วย btoa()
นอกจากนี้ยังมีวิธีอื่นอีกหลายวิธี เช่น เว็บไซต์ Base64 Decode ออนไลน์ หรือเครื่องมือที่ใช้ทำ Pentest ส่วนใหญ่ก็มีฟังก์ชัน Encode และ Decode มาให้ใช้งานได้ทันที
Base64 ใช้ที่ไหนบ้าง
Base64 ถูกนำไปใช้งานในหลายที่ ตัวอย่างที่เราเจอกันบ่อยๆ ได้แก่
- Email Attachments เวลาแนบไฟล์ไปกับอีเมล เนื้อหาของไฟล์จะถูกแปลงเป็น Base64 (MIME) แล้วส่งไปพร้อมกับอีเมล
- Data URL ใน HTML และ CSS เราสามารถใส่ข้อมูลรูปภาพที่แปลงเป็น Base64 ลงใน Image Source ได้โดยตรง แทนที่จะให้ Browser ไปอ่านจากไฟล์ ทำให้ Browser ไม่ต้องส่ง Request ออกไปข้างนอก แค่โหลด HTML มาก็แสดงรูปได้แล้ว
<img src="..."> - Web API (JSON) การรับส่งไฟล์ผ่าน Web API จะแปลงไฟล์เป็น Base64 แล้วส่งไปใน JSON
{ "file": "JVBERi0xLjQK..." } - JWT ข้อมูลในส่วน Payload (Body) ของ JWT จะถูก Encode ด้วย Base64 แต่เป็น Base64 ที่ตัดเครื่องหมาย
=ออก ดังนั้น Base64 ที่อยู่ใน JWT จะไม่มี= - Basic Authentication จะส่ง Username และ Password ที่แปลงเป็น Base64 ไป
Base64 เป็น Encoding ไม่ใช่ Encryption จึงเก็บความลับไม่ได้ ทำให้ Basic Authentication ไม่ปลอดภัย และในปัจจุบันไม่ค่อยแนะนำให้ใช้ Basic Authentication แล้ว
Base64 ไม่ใช่ Encryption
ลองดูตัวอย่างของ Basic Authentication สมมติว่าเรามี Username เป็น admin และ Password เป็น password123 เวลาส่งแบบ Basic Authentication เราจะนำ Username:Password มาต่อกันด้วย Colon แล้ว Encode เป็น Base64 จากนั้นส่งไปใน Header Authorization: Basic ตามด้วยข้อความ Base64
Authorization: Basic YWRtaW46cGFzc3dvcmQxMjM=
แต่อย่างที่เห็นไปแล้วว่า Base64 สามารถถอดกลับได้ทันที ใครก็ตามที่ดักจับ Traffic นี้ได้ก็จะรู้ทันทีว่า Username และ Password ที่วิ่งอยู่ใน Network คืออะไร นี่คือเหตุผลที่ Basic Authentication เป็นวิธีที่ไม่ปลอดภัย
| Base64 Encoding | Encryption |
|---|---|
| ไม่ใช้ Secret Key | ใช้ Key ตามอัลกอริทึม |
| ถอดกลับได้โดยไม่ต้องมี Key | ต้องมี Key จึงจะถอดรหัสได้ |
| แค่เปลี่ยนรูปแบบข้อมูล | ปกป้องความลับของข้อมูล |
ห้ามใช้ Base64 เก็บรหัสผ่านหรือข้อมูลสำคัญ ถ้าต้องจัดเก็บ Username หรือ Password ให้ใช้ Encryption หรือ Hashing แทน
สรุป
- Base64 คือการแปลงรูปแบบข้อมูลที่เป็น Binary ให้อยู่ในรูปแบบของ Text
- การ Encode ด้วย Base64 คือการจัดเรียงบล็อกใหม่ จากบล็อกละ 8 บิตเป็นบล็อกละ 6 บิต โดยต้องมี 6 บิตทั้งหมด 4 บล็อกเพื่อให้ลงตัวที่ 24 บิตพอดี
- Encoding ไม่ใช่ Encryption Base64 ไม่สามารถใช้เก็บความลับได้ เราใช้แค่เพื่อแปลงข้อมูลไม่ให้เกิด Error ระหว่างการรับส่งเท่านั้น
Base64 encodes data. It does not encrypt data.
